Turizm endüstrisi, milyonlarca insanın dünya çapında farklı destinasyonları keşfetmesine olanak tanıyarak önemli bir büyüme kaydetmiştir. Ancak, seyahatlerdeki bu artışın yanı sıra, genellikle göz ardı edilen bir gerçek vardır: destinasyon tarafından yeterince yönetilmediği takdirde turizmin çevre, toplumlar ve yerel kültürler üzerindeki derin etkisi.

Seyahat daha erişilebilir ve cazip hale gelirken, birçok gezgin rejeneratif turizmin yerel işletmeleri ve ürünleri destekleme üzerindeki etkisini bilmiyor olabilir. Rejeneratif turizm, seyahat ve turizmin sosyal-ekolojik sistemlerimizin uzun vadeli yenilenmesini ve gelişmesini desteklemesini ve insanlara, yerlere ve doğaya net bir pozitif fayda sağlamasını amaçlamaktadır. Ölçülen etki ile amaçlanan, sağlanan/katılım gösterilen faaliyetlerin, programların veya hizmetlerin sonuçlarının doğrudan bir sonucu olan faydaları, değişiklikleri ve iyileştirmeleri (veya iyileştirmemeleri) görmektir. Etkinin ölçülmesi, eylemlerin etkinliğinin belirlenmesine yardımcı olabilir. Bu modül, yenileyici turizmde hikâye anlatımının farklı destinasyonlarda sunabileceği etkiyi ve bunun nasıl ölçüleceğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. 

Bu söylemin merkezinde, turizmin olumsuz etkilerini azaltmak ve giderek artan bir şekilde yerel topluluklar için olumlu etkiler ve refah yaratan projeler ve girişimler geliştirmek için hikâyelerin kullanımının irdelenmesi yer almaktadır. Modül, hikâye anlatımını kullanarak, yerel toplulukların katılımını sağlayarak ve ekonomik ilerlemeyi çevresel, sosyal ve kültürel koruma ile dengeleyerek sürdürülebilir ve yenileyici uygulamaları teşvik etmek için turizm kurulları vb. ve hükümetler tarafından alınan girişimleri vurgulamaktadır.

Kapsamlı bir analizin parçası olarak bu modül, turizm öğrencilerini ve sektör çalışanlarını bu sektörde yollarını bulabilmeleri için gerekli bilgi ve stratejilerle donatmayı amaçlamaktadır. Çevresel, sosyal ve kültürel etkiler üzerindeki farklı etkilerin önemini vurgulamakta, ziyaretçi eğitimini teşvik etmekte ve Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine (SKH’ler) ulaşmak için işbirliğini teşvik etmektedir. SKH’ler yoksulluğu sona erdirmek, gezegeni korumak ve herkes için refah sağlamak için evrensel bir eylem çağrısıdır. Bu hedefler çevresel sürdürülebilirlik, sosyal kapsayıcılık ve ekonomik büyüme gibi çeşitli amaçları kapsamaktadır. Modül, turizm uygulamalarını bu hedeflerle uyumlu hale getirerek daha sürdürülebilir, yenileyici ve sorumlu bir turizm endüstrisine yönelik küresel çabalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Son olarak, sürdürülebilir ve yenileyici turizme bütünsel bir yaklaşımı teşvik etmek için seyahat ederken, hizmet sunarken veya yeni deneyimler düşünürken kendi etkinizi değerlendirmek için kullanabileceğiniz yöntemleri özetlemektedir.

Genellikle deneyimsel bir satın alma olarak nitelendirilen turizm tüketimi, duygularla yakından bağlantılıdır ve insanların hayatlarını etkileyen unutulmaz turizm deneyimlerinin yaratılmasında önemli bir rol oynar (Jepson ve Sharpley, 2015; Stone, Migacz ve Wolf, 2018; Su ve Hsu, 2013). Bu duygular sadece boş zaman seyahatleri için önemli motivasyon kaynakları olmakla kalmaz, aynı zamanda turizm deneyimlerinin şekillenmesinde ve destinasyon üzerindeki etkisinde de merkezi bir rol oynar. 

Son yıllarda, denizaşırı turizmin yaygınlaşmasıyla birlikte, toplumun seyahatin etkileri üzerine odaklanması azalmıştır. Bazı insanlar turizmle ilişkili çevresel, sosyal ve kültürel etkilerin farkında değil ya da bunları göz ardı etmektedir. Başta hava yolculuğu olmak üzere ulaşım seçeneklerindeki artış, kişisel ve iş seyahatlerinde önemli bir artışa yol açmış ve çevresel etkileri konusunda tartışmalara neden olmuştur (Otero, 2021). Özellikle GreenPeace gibi kuruluşların raporları, hava yolculuğunun çevresel etkilerinin altını çizmekte ve özellikle benzer mesafeler için demiryoluna kıyasla daha ekonomik bir seçenek olan hava yolculuğunun çevresel bozulmaya katkıda bulunduğunu vurgulamaktadır.

Bununla birlikte, turizmin doğanın korunmasını aktif bir şekilde teşvik ederek çevre üzerinde olumlu bir etkiye de sahip olabileceğini kabul etmek önemlidir. Yenileyici turizm girişimleri çevresel, kültürel ve sosyal değerlere ilişkin farkındalığı artırabilir ve destinasyonu korumak için koruma projelerinin uygulanmasını kolaylaştırabilir (Sunlu, 2003).

Ayrıca, turizmin önemi bireysel deneyimlerin ötesine geçerek turistler, ev sahibi toplumlar ve kültürler arasındaki karmaşık ilişkileri de kapsamaktadır. Seyahat süreci boyunca turistler, deneyimlerini kolaylaştıran farklı kişilerle etkileşime girerler (Reisinger, 1994). Bu dinamiğin merkezinde, kültürlerini paylaşan ve miraslarının elçileri olarak hareket eden ev sahibi topluluklar yer almaktadır. Sanat, gelenekler ve yaşam biçimlerini kapsayan kültür, turistlerin seyahat ederken kaçınılmaz olarak temas ettikleri dinamik bir varlıktır. Ziyaretçilerin, turizmin neden olabileceği potansiyel bozulma ve zarar da dahil olmak üzere kültür üzerindeki etkisinin farkında olması önemlidir. Örneğin, turistler istemeden de olsa ev sahibi kültürü etkileyebilir, bu da ev sahibi toplumda tutumların, davranışların, mutfak tercihlerinin, müzik geleneklerinin ve sosyal etkileşimlerin değişmesine yol açabilir.

Bu modül, turizmin destinasyonlar üzerindeki çeşitli etkilerini, hem olumlu hem de olumsuz yönlerini dikkate alarak incelemektedir. Ayrıca, ziyaretçilerin destinasyonları etkileyebildiği gibi destinasyonların da ziyaretçileri etkileyebilmesi nedeniyle destinasyonlar ve ziyaretçi deneyimleri arasındaki karşılıklı ilişki tartışılacaktır. Bu modülde, bu etkilerin nasıl etkili bir şekilde ölçülebileceği ve hem turizm profesyonellerine hem de ziyaretçilere fayda sağlayan olumlu deneyimleri teşvik etmek için stratejilerin nasıl geliştirileceği hakkında bilgi edinebilecektir.

Sorumsuz seyahat alışkanlıklarının destinasyonlar üzerinde önemli bir olumsuz etkisi vardır. Bazı olumsuz etkileri aşağıda belirtilmiştir:

Aşırı-turizm: Tek bir destinasyona çok sayıda turistin akın etmesi, yerel ekosistem ve bölge sakinleri için çevresel ve sosyal sorunlara yol açmasıdır. Özellikle etkilenen yerler arasında Barselona, Bali, Roma ve Meksika’daki Yucatan Yarımadası bulunmaktadır. (Leathy, 2023). 

Su kaynakları: Turizm endüstrisi, otellerin yüzme havuzları ve golf sahaları gibi olanaklar sunması nedeniyle tatlı su kaynakları üzerinde aşırı baskı oluşturmakta ve turistlerin su tüketiminin artmasına neden olmaktadır.

Yerel kaynaklar: Ziyaretçi akını, artan talep nedeniyle enerji ve gıda kaynakları gibi yerel kaynaklar üzerinde baskı oluşturabilir.

Hava kirliliği:  Turizmde kullanılan ulaşım araçları, özellikle de hava yolculuğu, hava emisyonlarına önemli ölçüde etki etmektedir. Araştırmalar, tek bir transatlantik dönüş uçuşunun, ortalama bir insanın yıllık kaynak tüketiminden kaynaklanan CO2 emisyonlarının neredeyse yarısına neden olabileceğini göstermektedir (ICAO, 2001).

Gürültü kirliliği: Gürültü kirliliği sadece insanlar için strese ve olası işitme kaybına neden olmakla kalmaz, aynı zamanda doğal yaşamı da etkiler ve yaşam alanlarını bozar.

Aydınlatma kirliliği: Bu, doğal yaban hayatının bozulmasına neden olur, atmosferdeki karbondioksit (CO2) seviyelerinin yükselmesine yol açar, insanların uyku düzenini bozar ve gece gökyüzündeki yıldızların görünürlüğünü engeller. 

Görsel kirlilik: Bu tür kirlilik, turizm altyapısı destinasyonun doğal özellikleriyle uyumlu olmadığında genellikle göz ardı edilir. Örneğin, bozulmamış doğal alanlarda inşa edilen büyük tatil köyleri çevrenin görsel çekiciliğini bozabilir.

Yerel halk ile anlaşmazlıklar: Şehirlerde turizmin kötü yönetilmesi yerel halkla çatışmalara yol açmaktadır. Birçok bölge sakini, turizmin evleri ve kasabaları üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunu ve ziyaretçilerin genel deneyimini ve toplumun onlara yönelik misafirperver tutumunu olumsuz etkilediğini düşünmektedir.

Bu olumsuz etkilerin üstesinden gelmek için tüm yerel paydaşların eşgüdümlü çabaları ve destinasyonların farkındalığı artırmak, yenileyici uygulamaları benimsemek ve olumsuz etkileri en aza indirmek için sorumlu turizmi teşvik etmek için önleyici tedbirler alması gerekmektedir. Turistleri sorumlu seyahat uygulamaları konusunda eğitmek de aynı derecede önemlidir.

Turizm alanında hikâye anlatıcılığı, ortak değerler yaratmak için önemli bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Keşif, deneyim ve hikâye anlatımı süreci sayesinde, hem ev sahipleri hem de turistler arasında yankı uyandıran bir anlatı oluşturulur. Bu anlatılar turistlerin anlamlı deneyimler arayışını karşılayarak destinasyonlar hakkında kalıcı bir izlenim bırakmaktadır. Destinasyonlar, sürükleyici deneyimler ve etkili anlatılar yoluyla ortak duygusal bağları teşvik ederek bu zorlukların üstesinden etkili bir şekilde gelebilmektedir.

Belirli bir yerde yenileyici bir deneyim üretilmesi, daha önce bahsedilen olumsuz etkilerle mücadele edilmesine yardımcı olabilir. Ancak değişim bütüncül bir yaklaşım gerektirir ve ilham verici hikâyelerin, motive edici eylemlerin turizm sektörüne öncülük ettiği derin bir seviyede önemli bir değişim gerektirir. Destinasyonlar, gelişim sağlamak için daha yaratıcı ve dirençli olma gücüne sahiptir. Bu da nasıl, ne zaman ve nereye seyahat edileceği konusunda farkındalık yaratmak üzere turist üretimi ve yönetim kararlarına ilişkin bilinçli ve dikkatli turizm pazarlaması, ürün geliştirme ve politika oluşturma yoluyla gerçekleştirilebilir. Turizm endüstrisinin sağlığı, nihayetinde destinasyonların sağlığı ve ev sahibi toplumun hoşgörüsü ve karşılama düzeyi tarafından belirlenecektir (Hussain, 2021). Olumsuz etkiyi azaltmak için gerçek seyahat paradigmasında bir değişiklik yapılması gerekmektedir. 

4. Air pollution: The means of transport used in tourism, especially air travel, contribute significantly to air emissions. Studies show that a single transatlantic return flight can cause almost half of the CO2 emissions generated by an average person’s annual consumption of resources (ICAO, 2001).

5. Noise pollution: Noise pollution not only causes stress and possible hearing loss for people, but also affects wildlife and disturbs their habitat.

6. Light pollution: Also known as artificial light at night, referring to excessive use of outdoor artificial lighting. This causes disruption to natural wildlife, contributes to elevated levels of carbon dioxide (CO2) in the atmosphere, disturbs human sleep patterns, and obscures the visibility of stars in the night sky. 

7. Aesthetic pollution: This type of pollution is often overlooked when tourism infrastructure does not harmonise with the natural features of the destination. For example, large resorts built in unspoilt natural areas can disrupt the visual appeal of the surroundings.

8. Conflicts with locals: The mismanagement of tourism in cities has led to conflicts with the local population. Many residents feel that tourism has a negative impact on their homes and towns and detracts from the overall experience for visitors and the community’s welcoming attitude towards them.

Tackling these negative impacts requires coordinated efforts by all local stakeholders and proactive measures by destinations to raise awareness, adopt regenerative practices and promote responsible tourism to minimise negative impacts. It is equally important to educate tourists about responsible travel practices.

In the field of tourism, storytelling proves to be an important tool for creating shared values. Through the process of discovery, experience and storytelling, a narrative is created that resonates with both hosts and tourists. These narratives fulfil the tourists’ search for meaningful experiences and leave a lasting impression of the destinations. By fostering shared emotional connections through immersive experiences and impactful narratives, destinations can effectively address these challenges.

When a regenerative experience is being produced in a certain place it can help to combat the negative impacts mentioned before. But change needs a holistic approach and requires a significant change at a deep level where inspirational stories, motivational actions lead the tourism industry. Destinations have the power to be more creative and resilient to ensure improvement. This can be done by making conscious and mindful tourism marketing, product development and policy formulation regarding tourist generation and management decisions to create awareness about how, when and where to travel. The health of the tourism industry will ultimately be determined by the health of destinations and the tolerance and level of welcoming of the host community (Hussain, 2021). To mitigate the negative impact it requieres a change in the actual travel paradigm. 

Turistik faaliyetlerin kısıtlanması ve korunan alanlardaki ziyaretçi akışının kontrol altına alınması, turizmin olumsuz etkilerini azaltmak için birçok Avrupa ülkesi tarafından alınan önlemlerdir. Bu kısıtlamalar değerli kaynakların korunmasını, çevresel etkilerin azaltılmasını ve kısa süreli kiralamaların düzenlenmesini amaçlamaktadır. Turizmin gelişmesi için rejeneratif uygulamaların bütüncül bir şekilde sürece dahil edilmesi önemlidir. 

Kaynak: ECA, based on the analysis of documents from UNWTO, OECD and WTTC. 

Turistik şehirlerdeki pek çok ev sahibi, olumsuz etkilerin üstesinden gelmek amacıyla rejeneratif deneyimleri teşvik etmek için hikâye anlatımını aktif olarak kullanmaktadır. Örneğin Lüksemburg’da altı maceraperest kadından oluşan bir grup, Lüksemburg’un doğal güzelliklerini ve kültürel mirasını bisikletle keşfetmek ve tüm ziyaretçileri kendilerine katılmaya davet etmek amacıyla “Velosvedetten”i kurdu. Kanada Labrador’da ise “The Story Exchange” gezginleri bir araya getirerek değerli bilgileri gelecekteki kaşiflerle paylaşmalarını sağlayan, toplulukları güçlendiren ve yerel kültürü öne çıkaran bir platform olarak hizmet vermektedir. Ziyaretçilerin bu girişimlere katılımı, ilgili bölgelerin görünümünü önemli ölçüde değiştirmiştir. 

Bu hikâyeleri ve farklı ülkelerdeki benzer girişimleri daha yakından incelemek için aşağıdaki bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz: [https://enforce-project.eu/interactive-map].

Bu girişimler, sorumlu turizm gelişimini teşvik ederken bölge sakinlerinin ihtiyaç ve endişelerine saygı duyan sürdürülebilir ve yenileyici turizm uygulamalarına öncelik vermektedir. Turizm paydaşları, karar vericiler ve yerel topluluklar arasındaki işbirliğine dayalı çabalar, turizmin karakterize ettiği alanlarda ekonomik büyüme ile yerel nüfusun refahı arasında bir denge sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Turizm yetkilileri, özellikle son yıllarda çeşitli şehirlere gelen ziyaretçi sayısı hızla arttığı için sektörün ne kadar karmaşık olduğunu bilmektedir. Bu akın sadece yerel harcamaları artırmakla kalmıyor, aynı zamanda yerel işletmelere doğrudan fayda sağlayarak istihdam oranlarını ve vergi gelirlerini etkiliyor, bir destinasyonun ekonomik refahına ve sosyal refahına katkıda bulunmaktadır (Pollock, 2019).

Bir zamanlar sadece birkaç kişinin sahip olduğu bir ayrıcalık olan seyahat, günümüzde pek çok insanın hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir ve sayısız olumlu etkiye sahiptir. Yeni kültürleri, gelenekleri ve ülkeleri keşfetmek, bireyin bakış açısını önemli ölçüde değiştirebilmektedir. Bu deneyimlerin anılarını biriktirmek, kişisel zenginleşme ve daha geniş bir dünya görüşü fırsatı sunmaktadır.

Hikâye anlatımı, turizm destinasyonlarının gerçek deneyimlere ve kendi seyahat deneyimlerine daha derin bir katılıma değer veren turistler arasında güçlü bir yankı uyandırmasına yardımcı olabilir. Hikâye anlatımı yoluyla olumlu bir etki yaratmaya çalışan bir turizm sektörü çalışanıysanız, kendinize destinasyonun arkasındaki büyük hikâyenin ne olduğunu sormanızı öneririz. Destinasyonun kültürünü, dilini ve diğer önemli özelliklerini korumaya yardımcı olacak bir turizm deneyimi yaratmanın yollarını araştırın. Ziyaretçilerin bir yeri aile geçmişlerindeki önemi, hikâyeleri veya sunduğu deneyimler nedeniyle seçtiklerini unutmayın. Her cazibe merkezi, otel ve kasaba, destinasyona çeşitli faydalar sağlayan iyi bir hikâyeyle hayata geçirilebilir. Yerel toplumu sürece dahil etmeyi ve yenilikçi olmayı unutmayın.

Seyahat, ufkumuzu genişletmek, kişisel gelişimimizi ve dünyayı daha iyi anlamamızı sağlamak için bir geçit görevi görür. İster doğa yürüyüşü veya vahşi yaşamla karşılaşma gibi yoğun doğa deneyimlerine ilgi duyun, ister deniz kenarında bir inzivanın huzurunu tercih edin, seyahat etmek her zaman pozitif etki yaratır ve mutluluğunuza katkıda bulunur.

Bu dönüştürücü deneyim genellikle ziyaretçilerini eğiten yerel halka kadar uzanmaktadır. Bir yerle ilgili kalıcı anılar yaratmak, istatistiki verilerden daha derin bir etkiye sahiptir. Evlerini koruyan yerel halk, ziyaretçilere çevrelerini nasıl koruyacaklarını ve onlara nasıl bakacaklarını göstermeye genellikle heveslidir. Yerel halk, geçim kaynakları ile ziyaretçilerle etkileşimleri arasındaki karşılıklı ilişkinin farkındadır ve içgörülerini onlarla paylaşarak turistleri de çevrelerine, kültürlerine ve toplumlarına özen göstermeye teşvik eder.

Asıl mesele seyahatin kendisi değil, destinasyonların gelişme ve değişme şeklidir. Yerel topluluklarla bağlantı kurmak, onların işlerini desteklemek ve ziyaret edilen destinasyonlar hakkında bilgi edinmek çok önemlidir. Genel deneyim turistin gelişiyle başlar, ardından konaklama ve katıldıkları farklı ziyaretler ve faaliyetler gelir. 

Turizm, toplum kimliği ve uyumunun önemli bir yönü olan kültürel mirasın korunması ve muhafaza edilmesinde merkezi bir rol oynamaktadır. Ancak, aşırı veya kötü yönetilen turizm, kültürün bütünlüğünü ve fiziksel özelliklerini tehlikeye atabilir ve simge yapıları ve tarihi alanları tehdit edebilir.

Kültürü koruma çabaları sadece miras alanlarını değil aynı zamanda turizme yönelik tutumları da kapsamaktadır. Bölge sakinlerinin turizme desteği genellikle eğlence tesislerine erişim ve turizm gelişiminin çevrenin korunmasına katkıda bulunduğu inancı gibi algılanan faydalara bağlıdır (Lankford vd., 2003).

Bu çerçevede Ekoturizm, doğal kaynakları korurken geleneksel yaşam biçimlerini, mirası ve gelenekleri muhafaza etmenin bir aracıdır. Bu yaklaşım, turizm ve kültürel koruma arasında bir denge oluşturmayı ve ziyaretçiler ile yerel topluluklar arasında uyumlu bir birliktelik sağlamayı amaçlamaktadır. 

Otantik ve sürükleyici deneyimleri tanımlarken genellikle kültür üzerinde etkisi olan deneyimleri aramaktayız. Buna iyi bir örnek, topluluklar ve ziyaretçiler için alanların bulunduğu festivaller veya mutfak deneyimleridir. 

Görüldüğü üzere, örneğin hikayeler olumsuz etkilerin azaltılmasına yardımcı olabilir: 

Aşırı-turizm: Shetland Ateş Festivali, otantik deneyimlere yönelik genel turizm eğilimini karşılama ve turizm sezonunu uzatma konusunda ülkenin güçlü yönlerini göstermektedir.

Aydınlatma kirliliği: Slovenya’daki Bio Hotel St Daniel, otelini sürdürülebilirliğe adamıştır. Otel, ışık kirliliğini en aza indirerek çevrenin korunmasına katkıda bulunmaktadır.

Yerel kaynaklar:  “Eski Değirmen” Katalonya’da geçen ve bölgede büyük kültürel öneme sahip geleneksel bir yemeği yeniden canlandıran bir hikâyedir. Kullanılan tüm ürünler bölgeden gelmekte ve yerel restoranlarda da satılmaktadır.

Etki gösteren daha fazla rejeneratif deneyim hakkında bilgi almak için bu bağlantıya tıklayın: https://enforce-project.eu/interactive-map (Bilgi için: İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Portekizce, Slovence, Türkçe, Bulgarca)

Turizm endüstrisi, seyahatsever memnuniyetini ve ziyaretçiler için olumlu bir deneyimi neyin oluşturduğunu araştırmak için önemli çabalar sarf etmektedir. Ziyaretçiler bir tatil yeri seçerken çeşitli faktörler göz önünde bulundurulmaktadır. Şaşırtıcı bir şekilde, pahalı deneyimler algılanan değerle örtüşmediği için genellikle daha az memnuniyete yol açmaktadır. Bir turistin mutluluğunun özü, memnuniyetlerine önemli ölçüde katkıda bulunan etkileşimli ve kişiler arası deneyimlerde yatmaktadır.

Bir hizmet veya üründen duyulan memnuniyet, turistlerin bir destinasyonu tekrar ziyaret edip etmeyeceğini veya başka bir satın alma yapıp yapmayacağını belirlemede çok önemli bir rol oynar. Olumlu bir deneyim genellikle turistleri geri dönmeye, destinasyonu başkalarına tavsiye etmeye ve olumlu deneyimlerini başkalarıyla paylaşmaya teşvik eder. 

Rejeneratif deneyimler sunan destinasyonlar turistlerle başka düzeylerde bağlantı kurar. Turistler kendilerini o yere derinden bağlı hissediyorlarsa destinasyonu önemseme olasılıkları daha yüksektir. Amaç, turistlerin tatil destinasyonları üzerinde ‘zarar vermemenin’ ötesine geçen ve canlandırmayı ve harekete geçirmeyi amaçlayan olumlu bir etki yaratmak ve bunun sonucunda yerel nüfus ve pazarlar üzerinde olumlu bir etki yaratmaktır. Araştırmalar, yenileyici turizme katılım ile turist memnuniyeti arasında pozitif bir korelasyon olduğunu göstermiştir (Hussian, 2021).

Turizm sadece bir hizmet sunmak değil, benzersiz deneyimler yaratmaktır. Bir ziyaretçinin hayatı üzerindeki etki, bir destinasyon için ideal sonuçtur. Bir deneyimin bir kişinin ziyaretini nasıl olumlu ya da olumsuz etkilediğini belirlemenin birçok yolu vardır. Bunlar arasında “kalite”, “değer” ve “memnuniyet” sayılabilir (Jennings & Nickerson, 2006; J.-H. Kim, Ritchie & McCormick, 2012).

Bir deneyimin bir ziyaretçinin hayatı üzerindeki etkisini ve bireyin bu deneyimi ne sıklıkla hatırladığını ve başkalarına aktardığını anlayan sektör yetkilileri, destinasyonlarını bu tür benzersiz deneyimlere odaklamayı ve bunları tanıtmayı tercih etmektedir. Bunun bir örneği, ziyaretçileri zamanda geriye gitmeye ve Lüksemburgluların yüzyıllar önceki yaşamlarına dair hikâyelerle etkileşime geçmeye davet eden “Museum A Possen”. Deneyim o kadar sürükleyici ki ziyaretçilerin ziyaretlerinden sonra geri dönme olasılıkları daha fazladır. Ya da yaşadıkları deneyimi öyle bir anlatıyorlar ki, bunu duyanlar aynı destinasyonu ziyaret ederek aynı deneyimi yaşama arzusu duyuyor.

Turizm sektörünün çalışanları, sundukları hizmetlerin turizm üzerindeki etkisini ölçmek için bir araca ihtiyaç duymaktadır; zira iyileştirilmesi gereken alanlar hakkında fikir sahibi olmanın ve daha geniş bir alana yayılma fırsatlarını tespit etmenin tek yolu budur.

Etki nasıl ölçülür? 

Hafıza etkinin anahtarıdır çünkü bilginin zaman içinde depolandığı sistemdir. Kişisel hafızanın, bilgiyi birkaç saniye içinde depolamaktan (duyusal hafıza) süresiz olarak depolamaya (uzun süreli hafıza) kadar zamansal sınırları vardır (Craik & Lockhart, 1972). Bilginin türüne bağlı olarak anlamsal ve dönemsel hafıza olmak üzere iki alt boyut bulunmaktadır. Anlamsal hafıza, hatırlanan ancak yeniden canlandırılmayan gerçekler (bir şehrin adı, para biriminin hatırlanması, temel yabancı dil cümlelerinin hatırlanması…) gibi bilgileri içerir. Yenileyici bir deneyim yaratırken, dönemsel hafızayı, yani olayın detaylar, ortam ve duygularla birlikte hatırlandığı bilgileri (yeni insanlarla tanışmanın sevincini yansıtmak, egzotik sokak yemeklerinin tadını hatırlamak…) göz önünde bulundururuz (Tulving, 2002).

Hafıza, davranışsal eğilimleri aktarır ve müşteri deneyiminin gerekli bir bileşenidir. Deneyim, turizm yoluyla duygusal bir bağ ya da yere bağlılık oluşturabilir (Prayag & Ryan 2012; Williams & Vaske 2003). Tung ve Ritchie (2011), turizm deneyimleri, tatmin edici deneyimler, unutulmaz deneyimler, farkındalık, hafıza oluşumu ve hafızada tutma konularında kapsamlı bir literatür taraması yaparak, derinlemesine görüşmeler yoluyla unutulmaz deneyimlerin tanımını ve boyutlarını ortaya koymuştur.

Kişisel hafızanın, turizm deneyimlerinin ve turizmde hafızanın entegrasyonunun önemi göz önüne alındığında, destinasyonlardaki deneyimlerin ölçümünü araştırmamız gerekmektedir. Turizm Otobiyografik Bellek Ölçeği (TAMS) bu amaçla geliştirilmiştir. Bluck (2003) ve Fitzgerald ve Broadbridge (2013), turizm bağlamında hafızayı ölçmek için bu temel yapının geliştirilmesinde etkili olmuşlardır.

TAMS, turizm deneyimlerini ölçen sekiz otobiyografik bellek sorusundan oluşmaktadır. Değişkenler 3’lü bir ölçek üzerinde kodlanmıştır: 0 = nötr, 1 = orta derecede olumlu veya olumsuz, 2 = olumlu veya olumsuz, 3 = aşırı derecede olumlu veya olumsuz.

Kaynak: Tourism Autobiographical Memory Scale, 2018

Yanıtları aldıktan sonra, bu araştırmayı yapan uzmanlar etkinin derinliğini (bir deneyimin kişi üzerinde ne gibi bir etkisi olabileceğini) ve tekrarın gücünü (kişinin deneyimi ne sıklıkla hatırladığını ve başkalarıyla paylaştığını) anlayabilirler. Bu sonuçları analiz ettikten sonra, bu belirli deneyimlere yönelik arzularını yönetebilirler. Deneyim sağlayıcıların ağızdan ağıza yayılan iletişimi ve sosyal medyadaki varlığı ölçmesi zordur, ancak yine de insanların hakkında konuşacağı bir deneyim sunmak isterler. TAMS’ı kullanmak, en güçlü izlenimi bırakan deneyim türüne dair bir gösterge sağlar, dolayısıyla ziyaretçilerde güçlü bir hatıra ve tepki yaratma olasılığı daha yüksektir. Anket sekiz sorudan oluşmaktadır, bu nedenle kısadır ve herhangi bir turizm çalışanı tarafından doldurulabilir. Turizm araştırmaları için anılar, bir hikâyenin kişi üzerindeki etkisini ölçmek için kullanılabilecek doğrudan bir bilgi kaynağıdır. TAMS ve otobiyografik hafıza yalnızca deneyimlerin benzersiz bir ölçümünü sağlamakla kalmaz, aynı zamanda belirli deneyimlerin doğasında bulunan “kendini tanımlayan niteliklerin” daha derinlemesine incelenmesine de olanak tanır (Fivush vd. 2011).

Uygun şekilde yönetilmeyen destinasyonlar yerel halkın ve memleketlerinin zarar görmesine neden olabilir. Bazı çok uluslu şirketler popüler destinasyonları yerel halkın zararına olacak şekilde ele geçirmektedir. Bu tür yerlerde, turist talebinin neden olduğu yapılaşma nedeniyle yerel halk genellikle evlerini terk etmek zorunda kalmaktadır. Amaç, turistlerin o yeri bulduklarından daha iyi bir durumda terk etmeleridir. Yenileyici turizm, profesyonellerin bu sonuca götürecek deneyimler sunmanın yaratıcı yollarını bulmalarını gerektirir.

Yenileyici bir deneyim için bir hikâye oluşturduğumuzda, sadece turistin zihnini değil, aynı zamanda destinasyonu da yenileme gücüne sahip oluruz. Yenileyici turizmin etkisinin değerlendirilmesi hem niteliksel hem de niceliksel değerlendirmeleri içerir. Turizm uzmanlarının etkiyi ölçmek için kullanabileceği göstergelerden bazıları şunlardır:

Sosyo-Kültürel Etkiler: Turizmin getirdiği farklı faydaları ve aynı zamanda zorlukları keşfetmek için yerel toplumla görüşmek ve onları daha ayrıntılı bir şekilde tanımak. Kendinizi topluluğun içine gerçekten dâhil ederek, yerel topluluğun evlerinde turizm girişimleri oluştururken turizme yardımcı olabilecek gelenekleri ve kültürel yönleri izleme fırsatına sahip olursunuz.

Çevresel Etki: Farklı turizm faaliyetlerinin yarattığı karbon ayak izini hesaplayabileceğiniz pek çok site bulunmaktadır. Örneğin:  https://carboncalculator.spain.info/en/calculator 

Ekonomik Etki: Ekonomik katkı, turizmin en önemli yönlerinden biridir. Bir deneyim yaratarak, ev sahibi topluma katkıda bulunur ve aynı zamanda onu geliştiren işletmeye mali faydalar sağlar. Yenileyici deneyimler ya yerel topluluklar tarafından işletilir ya da yerel topluluklarla ortaklık kurmaya çalışır. Bu da paranın dışarıdaki yatırımcılara değil, destinasyona akmasını sağlar.

Kişisel Etki: Daha önce de belirtildiği gibi, hikâye anlatımı insanların sadece turistik deneyimleri üzerinde değil, kişisel yaşamları üzerinde de inanılmaz bir etkiye sahip olabilir. İyi bir hikâyenin nasıl yaratılacağını öğrenmek istiyorsanız, Hikâye Anlatıcısının Rehberi bağlantısına tıklayın: https://enforce-project.eu/destination-storytelling 

Uzmanlar turizmi, destinasyon ve turistler için gerekli koşulları yaratmaktan sorumlu bir sektör olarak kabul etmelidir.